Na wyspie o długości zaledwie 480 metrów mieszkało ponad 5 tysięcy ludzi. Dziś stoi tu miasto widmo

Na niewielkiej wyspie u wybrzeży Japonii przez dziesięciolecia funkcjonowało niezwykle gęsto zabudowane miasto. Mieszkańcy mieli do dyspozycji szkoły, szpital, sklepy i miejsca rozrywki, choć przestrzeni do życia było bardzo mało. Cała społeczność była jednak uzależniona od jednego zakładu przemysłowego. Dziś Hashima jest opuszczona, a jej betonowe budynki stopniowo niszczeją. Historia wyspy pokazuje, jak szybko rozwijające się osiedle może całkowicie stracić swoje pierwotne przeznaczenie.

Hashima – wyspa, która stała się jednym z najgęściej zaludnionych miejsc na świecie

Hashima znajduje się u wybrzeży japońskiego miasta Nagasaki. Ma około 480 metrów długości i 160 metrów szerokości, a jej powierzchnia wynosi zaledwie 6,3 hektara. Mimo tak niewielkich rozmiarów przez wiele lat funkcjonowało na niej osiedle liczące kilka tysięcy mieszkańców.

Historia intensywnego rozwoju Hashimy związana jest z wydobyciem węgla kamiennego ze złóż znajdujących się pod dnem morza. Surowiec odkryto w tym rejonie już na początku XIX wieku, jednak przełom nastąpił w 1890 roku, kiedy kopalnię przejęło przedsiębiorstwo Mitsubishi. Rozwijający się japoński przemysł potrzebował coraz większych ilości węgla, wykorzystywanego między innymi w hutnictwie i przemyśle stoczniowym.

Wraz z rozbudową kopalni zaczęła zmieniać się sama wyspa. Jej powierzchnię powiększano poprzez prace ziemne i zabudowę terenów przybrzeżnych. Powstały również wysokie mury chroniące nabrzeża przed silnymi falami i tajfunami. Na ograniczonej przestrzeni wznoszono kolejne budynki mieszkalne, obiekty przemysłowe oraz infrastrukturę niezbędną do funkcjonowania rozwijającej się społeczności.

W 1916 roku ukończono budynek mieszkalny oznaczony numerem 30, uznawany za najstarszy zachowany w Japonii wielokondygnacyjny blok mieszkalny wykonany z żelbetu. Siedmiokondygnacyjny obiekt był jednym z symboli nowoczesnego budownictwa, które z czasem zdominowało krajobraz Hashimy.

W kolejnych dziesięcioleciach powstawały następne wielopiętrowe budynki, często oddzielone jedynie wąskimi przejściami i schodami. Ich charakterystyczna sylwetka, widoczna od strony morza, sprawiła, że wyspę zaczęto nazywać Gunkanjima, czyli „Wyspą Pancernika”. Z daleka jej zabudowa i otaczające ją mury przypominały bowiem okręt wojenny.

Największe zaludnienie odnotowano w 1959 roku. Według danych miasta Nagasaki na Hashimie mieszkało wówczas 5259 osób. Oznaczało to zagęszczenie przekraczające 83 tysiące mieszkańców na kilometr kwadratowy. Wyspa należała w tamtym okresie do najgęściej zaludnionych miejsc na świecie.

Szkoły, szpital, kino i ogrody na dachach. Jak wyglądało życie mieszkańców?

Pomimo ograniczonej przestrzeni Hashima nie była wyłącznie osiedlem górniczym. Przez lata rozwinęła się tam infrastruktura pozwalająca mieszkańcom realizować większość codziennych potrzeb bez konieczności opuszczania wyspy.

Działały szkoła podstawowa i szkoła niższego stopnia średniego, przedszkole, szpital oraz liczne sklepy. Mieszkańcy mogli korzystać także z kina, publicznych łaźni, obiektów sportowych i basenu. Na wyspie znajdowały się również miejsca kultu religijnego. Życie rodzinne i społeczne toczyło się więc bezpośrednio nad podziemnymi wyrobiskami kopalni.

Zabudowa była tak gęsta, że nie było miejsca na typową sieć ulic. Poszczególne części osiedla łączyły schody, korytarze i wąskie przejścia pomiędzy budynkami. Przemieszczanie się pieszo stanowiło podstawowy sposób poruszania się po wyspie.

Warunki mieszkaniowe zależały od stanowiska zajmowanego w kopalni. Część górników wraz z rodzinami zajmowała niewielkie lokale, często korzystając ze wspólnych kuchni, toalet i łazienek. Kadra kierownicza dysponowała zazwyczaj większymi i lepiej wyposażonymi mieszkaniami. Wraz z rozwojem gospodarczym Japonii w wielu domach pojawiały się telewizory i inne urządzenia, które w powojennym kraju nie były jeszcze powszechne.

Jednym z największych problemów pozostawał dostęp do słodkiej wody. Przez wiele lat dostarczano ją statkami, co uzależniało mieszkańców od warunków pogodowych i regularności transportu. Sytuacja poprawiła się w 1957 roku, kiedy ukończono podmorski wodociąg zaopatrujący wyspę.

Równie charakterystyczny był niemal całkowity brak naturalnych terenów zielonych. Większość dostępnej powierzchni zajmowały budynki oraz instalacje kopalniane. Aby stworzyć przestrzeń do uprawy roślin, mieszkańcy zakładali ogrody na dachach. Z czasem rozwijano również niewielkie nasadzenia, które miały poprawić warunki życia w betonowej zabudowie.

Za funkcjonowaniem tego osiedla stała jednak wymagająca i niebezpieczna praca górników. Wydobycie odbywało się w wyrobiskach sięgających głęboko pod dno morza. Pracownicy byli narażeni na wysoką temperaturę, wilgotność i zagrożenia typowe dla kopalń podziemnych.

Historia Hashimy obejmuje również przymusową mobilizację robotników w okresie II wojny światowej. Do pracy w kopalni kierowano między innymi Koreańczyków, w tym osoby sprowadzone wbrew ich woli w ramach polityki prowadzonej przez ówczesne władze Japonii. Warunki ich pracy oraz sposób upamiętnienia ofiar stały się później przedmiotem międzynarodowego sporu. Misja UNESCO i ICOMOS w 2021 roku wskazała, że ówczesna prezentacja historii tego miejsca nie przedstawiała w wystarczającym stopniu doświadczeń robotników przymusowych. W następnych latach Japonia wprowadzała uzupełnienia do wystaw poświęconych dziedzictwu przemysłowemu.

Dlaczego Hashima została opuszczona? Kopalnia zniknęła, a wraz z nią całe miasto

Podstawą istnienia Hashimy była kopalnia węgla. Kiedy w latach 60. XX wieku japońska gospodarka zaczęła coraz szerzej wykorzystywać ropę naftową, znaczenie tego surowca stopniowo malało. Zmiany na rynku energii doprowadziły do ograniczania wydobycia i zamykania kolejnych zakładów górniczych.

Proces ten dotknął również Hashimę. Mitsubishi zakończyło działalność kopalni w styczniu 1974 roku. Ponieważ funkcjonowanie osiedla było bezpośrednio związane z przedsiębiorstwem, mieszkańcy zaczęli opuszczać swoje domy. Do 20 kwietnia tego samego roku wyspa została całkowicie wyludniona.

W ciągu zaledwie kilku miesięcy zakończyła się historia społeczności, która rozwijała się tam przez pokolenia. Zamknięto szkołę, sklepy i pozostałe obiekty usługowe. W opuszczonych budynkach pozostały elementy wyposażenia mieszkań, dokumenty oraz przedmioty codziennego użytku.

Przez kolejne dziesięciolecia zabudowa niszczała pod wpływem słonej wody, silnych wiatrów i tajfunów. Niektóre konstrukcje uległy poważnym uszkodzeniom, a części budynków zaczęły się zawalać. Dodatkowym zagrożeniem okazało się stopniowe niszczenie murów chroniących wyspę przed morzem.

W 2009 roku Hashima została ponownie udostępniona odwiedzającym, jednak wyłącznie w ramach zorganizowanych wycieczek. Turyści mogą przemieszczać się po wyznaczonych, zabezpieczonych trasach. Wchodzenie do opuszczonych bloków jest zabronione ze względu na ich stan techniczny. Rejsy i zejście na ląd zależą również od warunków pogodowych.

W 2015 roku Hashima została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część zespołu 23 obiektów dokumentujących japońską rewolucję przemysłową epoki Meiji. Jej zachowane budowle stanowią świadectwo rozwoju górnictwa, technologii i przemysłowej urbanizacji.

Wyspa zyskała także rozpoznawalność dzięki kulturze popularnej. Jej wygląd był jedną z inspiracji dla przedstawienia opuszczonego miasta w filmie o Jamesie Bondzie „Skyfall” z 2012 roku.

Dziś Hashima pozostaje niezamieszkana. Wśród zachowanych ruin można rozpoznać dawne bloki mieszkalne, budynki szkolne oraz elementy infrastruktury kopalnianej. To pozostałości miejsca, które przez kilkadziesiąt lat było jednym z najbardziej niezwykłych przykładów urbanizacji przemysłowej w Japonii.

Dodaj komentarz